Elektromotor vervangen: welke specificaties moeten overeenkomen?
Bij het vervangen van een elektromotor controleer je het vermogen, toerental, de voeding, bouwvorm en afmetingen. Ook de bescherming, aansturing en eventuele extra voorzieningen moeten passen bij de machine. Het typeplaatje van de bestaande motor is hiervoor het vertrekpunt, maar vertelt niet altijd het hele verhaal. Een motor met hetzelfde aantal kilowatt is dus niet automatisch een geschikte vervanger. Hieronder lees je welke gegevens je vergelijkt en waar je op moet letten.
Begin bij het typeplaatje van je elektromotor
kW
Motorvermogen in kilowatt. Geeft aan hoeveel mechanisch vermogen de elektromotor bij nominale belasting aan de motoras levert. Dit vermogen moet passen bij de belasting van de machine. Een te laag vermogen kan leiden tot overbelasting en uitval.
V
Nominale spanning in volt. Geeft aan voor welke voedingsspanning de elektromotor geschikt is. Controleer of deze overeenkomt met de beschikbare netspanning en de gekozen schakeling. Een verkeerde spanning kan de motor beschadigen.
A
Nominale stroom in ampère. Geeft aan hoeveel stroom de motor bij de vermelde nominale bedrijfscondities opneemt. Deze waarde is belangrijk voor het instellen van de motorbeveiliging en het selecteren van een geschikte frequentieregelaar.
Hz
rpm of min⁻¹
Δ / Y
Driehoek- en sterschakeling. Geeft aan hoe de motorwikkelingen elektrisch aangesloten kunnen worden. De combinatie met de aangegeven spanning bepaalt welke schakeling geschikt is. Een verkeerde aansluiting kan leiden tot overbelasting of schade aan de motor.
1~ / 3~
Eenfase- of driefasenmotor. Geeft aan welk type elektrische voeding de motor nodig heeft. Eenfasemotoren worden doorgaans aangesloten op 230 V, terwijl driefasenmotoren veelal op een 400 V-net worden gebruikt. Controleer altijd de aangegeven motorspanning en beschikbare aansluiting.
IE
Energie-efficiëntieklasse van de motor. Geeft aan hoe efficiënt de elektromotor elektrische energie omzet in mechanisch vermogen. Klassen zoals IE2, IE3 en IE4 helpen bij het vergelijken van het rendement. Een hogere klasse betekent doorgaans minder energieverlies bij vergelijkbare bedrijfsomstandigheden.
IP
Beschermingsgraad van de motorbehuizing. Geeft aan hoe goed de elektromotor beschermd is tegen stof en water. Een IP55-motor is bijvoorbeeld stofbeschermd en bestand tegen waterstralen. De benodigde beschermingsgraad hangt af van de omgeving waarin de motor wordt gebruikt.
IM
Montagevorm van de elektromotor. Geeft aan hoe de motor gemonteerd kan worden, bijvoorbeeld met voeten (IM B3) of een flens (IM B5). Bij het vervangen van een motor moet de montagevorm aansluiten op de bestaande installatie.
S1, S2 of S3
Bedrijfssoort van de elektromotor. Geeft aan voor welk gebruikspatroon de motor is ontworpen. S1 staat voor continu bedrijf, S2 voor kortstondig bedrijf en S3 voor periodiek onderbroken bedrijf. De juiste bedrijfssoort voorkomt dat de motor thermisch overbelast raakt.
Ins. cl. of isolatieklasse
Thermische klasse van het isolatiesysteem. Geeft aan tegen welke maximale temperatuur de isolatie van de motorwikkelingen bestand is. Bij isolatieklasse F is dit bijvoorbeeld 155 °C. De isolatieklasse is belangrijk voor de thermische belastbaarheid en levensduur van de motor.
Staan er meerdere regels met waarden op het plaatje? Lees dan steeds de gegevens die bij dezelfde spanning en frequentie horen. Combineer bijvoorbeeld niet het vermogen bij 50 Hz met het toerental bij 60 Hz.
Deze uitleg richt zich vooral op gangbare industriële asynchrone motoren. Bij speciale motoren, zoals servomotoren of motoren met meerdere toerentallen, zijn aanvullende gegevens nodig.
Welke elektrische gegevens moet je vergelijken?
De nieuwe motor moet geschikt zijn voor de beschikbare voeding én voor de belasting van de machine. Vergelijk daarom de elektrische gegevens als geheel. Alleen naar vermogen of spanning kijken is onvoldoende.
Vermogen in kW
Het benodigde vermogen wordt bepaald door wat de machine van de motor vraagt. Heeft de bestaande motor jarenlang goed gefunctioneerd en blijft de toepassing gelijk? Dan is hetzelfde nominale vermogen meestal een logisch uitgangspunt.
Het aantal kilowatt op het plaatje geeft het mechanische uitgangsvermogen aan. Een elektromotor van 2,2 kW kan onder de gegeven omstandigheden dus 2,2 kW aan de as leveren. Het elektrisch opgenomen vermogen ligt hoger door verliezen in de motor.
Kies niet zonder beoordeling een zwaardere motor als de oude regelmatig overbelast raakt. Een vastlopende machine, verkeerde overbrenging of slechte koeling kan de werkelijke oorzaak zijn.
Installatie door Jumatra
Laat de installatie uitvoeren door Jumatra. We nemen na de bestelling contact op om de installatie in te plannen. De definitieve prijs wordt achteraf berekend op basis van nacalculatie per dagdeel.
Toerental en aantal polen
Het toerental van de vervanger moet passen bij de snelheid die de machine nodig heeft. Een veel hoger of lager toerental verandert de werking van bijvoorbeeld een pomp, ventilator of transportband.
Bij een asynchrone motor ligt het nominale toerental iets onder het synchrone toerental. Een vierpolige motor kan daarom bijvoorbeeld 1.450 rpm op het plaatje hebben, terwijl het synchrone toerental bij 50 Hz 1.500 rpm bedraagt. Kleine verschillen tussen motoren zijn mogelijk; beoordeel of de toepassing die toelaat.
| Aantal polen | Synchroon toerental bij 50 Hz |
|---|---|
| 2 | 3.000 rpm |
| 4 | 1.500 rpm |
| 6 | 1.000 rpm |
| 8 | 750 rpm |
Spanning en ster-driehoekaanduiding
Aantal fasen en frequentie
Nominale stroom
Welke afmetingen en montagegegevens moeten passen?
Bouwvorm: voet, flens of een combinatie
De bouwvorm beschrijft hoe de motor wordt gemonteerd. Veel voorkomende uitvoeringen zijn:
| Bouwvorm | Montage |
|---|---|
| B3 | Voetmontage |
| B5 | Flensmontage met doorgaande bevestigingsgaten |
| B14 | Flensmontage met schroefdraadgaten |
| B35 | Voetmontage gecombineerd met B5-flens |
| B34 | Voetmontage gecombineerd met B14-flens |
Controleer ook de toegestane montagepositie. Een motor die verticaal wordt gemonteerd, kan aanvullende eisen stellen aan bijvoorbeeld lagering of bescherming tegen binnendringend water.
Bouwmaat en ashoogte
De bouwmaat geeft informatie over gestandaardiseerde aansluitmaten. Bij een gangbare IEC-voetmotor verwijst het getal naar de ashoogte: de afstand tussen het montagevlak van de voeten en het midden van de as. Neem de volledige aanduiding over, inclusief eventuele letters. Vergelijk daarna de maatvoering. Alleen hetzelfde getal op het typeplaatje is geen volledige controle van alle bevestigingsmaten.
Adsiameter, aslengte en bevestigingsmaten
Inbouwruimte en positie van de klemmenkast
Controleer of de motor binnen de beschikbare inbouwruimte past, met voldoende vrije ruimte voor koeling en kabelaansluitingen. Elektromotoren met dezelfde aansluitmaten kunnen namelijk verschillen in totale lengte en omvang. Let daarbij ook op de positie van de klemmenkast: deze kan bovenop of aan een zijkant zitten en moet goed bereikbaar blijven. Houd bij aanduidingen als ‘links’ en ‘rechts’ de kijkrichting van de fabrikant aan.
Welke uitvoering vraagt jouw toepassing?
Beschermingsgraad en isolatieklasse
De IP-beschermingsgraad moet geschikt zijn voor de aanwezige stof- en waterbelasting. De isolatieklasse heeft een andere functie: die beschrijft de thermische belastbaarheid van het isolatiesysteem van de wikkelingen. Beoordeel beide afzonderlijk. Een hogere isolatieklasse maakt een motor bijvoorbeeld niet automatisch geschikt voor een natte omgeving.
Bedrijfsduur en startgedrag
De motor moet geschikt zijn voor de werkcyclus van de machine. S1 duidt op continu bedrijf, terwijl andere aanduidingen betrekking hebben op bijvoorbeeld kortstondig of onderbroken gebruik. Neem ook het aantal starts en de belasting tijdens het aanlopen mee. Een motor die een zwaar belaste aandrijving op gang moet brengen, heeft andere start-eisen dan een motor die vrijwel onbelast begint.
Rem, sensoren en speciale uitvoeringen
Extra voorzieningen van de bestaande motor moeten terugkomen als de machine daarvan afhankelijk is. Denk aan een rem, temperatuursensoren, encoder of afzonderlijke koelventilator. Bij een remmotor zijn onder meer het remkoppel en de voedingsspanning van de rem relevant. Heeft de motor een ATEX-markering? Laat dan vaststellen welke gecertificeerde uitvoering de toepassing vereist. Alleen dezelfde IP-klasse of hetzelfde vermogen is daarvoor onvoldoende.
Gebruik met een frequentieregelaar
Een vervangende motor moet geschikt zijn voor de frequentieregelaar en het gewenste toerentalbereik. Controleer na vervanging ook de ingevoerde motorgegevens en eventuele identificatieprocedure van de regelaar. Bij langdurig langzaam draaien verdient de koeling extra aandacht. Een ventilator op de motoras draait dan eveneens langzamer. Afhankelijk van de belasting kan een afzonderlijke ventilator of aangepaste bedrijfsvoering nodig zijn.
Frequentieregelaar instelservice
Laat je frequentieregelaar instellen door de specialisten van Jumatra. Zo kun je direct de regelaar installeren op je systeem.
Kun je overstappen op een hogere rendementsklasse?
Een hogere rendementsklasse kan een goede keuze zijn bij vervanging, mits de motor technisch bij de installatie past. Het rendement hoeft dus niet gelijk te blijven aan dat van de oude motor. De IE-klasse geeft het efficiëntieniveau aan. Bij een vergelijkbaar bedrijfspunt zet een efficiëntere motor een groter deel van de opgenomen elektrische energie om in mechanisch vermogen. Hoeveel je bespaart, hangt onder meer af van belasting en draaiuren. Controleer bij een overstap opnieuw de afmetingen, nominale stroom en startgegevens. Een hoger rendement betekent niet automatisch dat de motor zonder verdere controle uitwisselbaar is.
Wat als het typeplaatje ontbreekt of onleesbaar is?
Zonder leesbaar typeplaatje is aanvullende informatie nodig om een vervanger te bepalen. Alleen het uiterlijk of de buitenafmetingen geeft onvoldoende zekerheid over de elektrische eigenschappen. Verzamel zoveel mogelijk van het volgende:
- Foto’s van de complete motor, montage en aangedreven machine.
- Merk, typenummer en documentatie van de machine.
- Asmaten, bevestigingsmaten en eventuele flensmaten.
- Gegevens over de voeding en bestaande aansturing.
- Informatie over de toepassing, belasting en bedrijfsduur.
- Oude facturen, handleidingen of technische tekeningen.
Checklist voordat je een vervangende elektromotor bestelt
Controlepunt en wat je moet vastellen:
Vermogen en toerental
Voeding en aansluiting
Bouwvorm en montagepositie
Bouwmaat, as en flens
Inbouwruimte
Is er voldoende ruimte voor motor, aansluitingen en koeling?
Bescherming en bedrijfssoort
Extra voorzieningen
Rendementsklasse
Beveiliging en aansturing
Hulp bij het vervangen van je elektromotor
Bij Jumatra helpen we je een elektromotor te selecteren die past bij jouw machine en toepassing. Stuur een duidelijke foto van het typeplaatje en vermeld waarvoor de motor wordt gebruikt. Voeg bij voorkeur ook foto’s van de montage en informatie over de aansturing toe. Zo kunnen we gericht meekijken naar vermogen, toerental, aansluiting, maatvoering en de benodigde uitvoering. Neem contact op met Jumatra voor advies over een passende vervangende elektromotor.
Wij helpen je verder.
Ons team van specialisten staat voor je klaar met deskundig advies, technische ondersteuning en snelle hulp bij storingen. 24 uur per dag 7 dagen per week, hulp wanneer jij het nodig hebt.
